Where are you from?

Ik zit in de bus in Tallinn. Het is fris vandaag. De afgelopen dagen waren zonnig, bijna warm. Ik kijk naar buiten naar de houten huisjes die de bus passeert. Naast mij zit Liisa. We zijn onderweg naar de plek waar zij is opgegroeid. In december 1991, de koudste winters sinds jaren, werd ze geboren in de wijk Lasnamäe. Deze is gebouwd tussen 1970 en 1990. Het is de drukst bevolkte wijk van Tallinn en met haar 118.000 inwoners de grootste. Dat is bijna 1/3 van alle inwoners van Tallinn. De wijk is gebouwd op rotsen van kalksteen. Bomen kunnen er bijna niet groeien vanwege de onvruchtbare ondergrond. Hierdoor oogt het er kaal. Onder de Esten staat de wijk daardoor bekend als de niet meest gezellige buurt.
Meer dan de helft van de inwoners in Lasnamäe is Russisch. Direct merkbaar als we de bus uitstappen. Overal om hij heen hoor ik Russisch. We staan aan de hoofdweg welke de wijk Lasnamäe in twee delen verdeelt. Ik kijk op zij naar Liisa om haar reactie te zien. Het is voor haar alweer een paar jaar geleden dat zij op deze plek was. Zeven jaar terug verhuisde ze naar een andere buurt in Tallinn. Ze was toen 15 jaar oud. In gedachten kijkt ze voor zich uit. Ze meent zich te herinneren dat verderop de markt was. We besluiten daar naar toe te lopen. Terwijl we tussen de hoge betonnen flats lopen bedenk ik mij dat dit het is hoe wij ons Oost-Europa voorstellen. Grauw, somber en functioneel. Voor mijn idee ben ik onderdeel van een film, een setting. Ik herken het, maar ook weer niet.
We komen aan op de plek waar vroeger de markt was. Liisa herkent het bijna niet. Waar ooit een markt was met kramen, rond rennende kinderen, schreeuwende kooplui, waar de geur van zuurkool, wodka en worst hing, daar staat nu een grote Maxima. De Maxima is een winkelketen vergelijkbaar met de Lidl. Even blijft Liisa staan. Ze zucht. Jammer zegt ze. Anders had ik je nu de plek kunnen laten zien waar ik altijd koekjes kocht. We lopen verder en kijken naar de winkels. Af en toe lopen we naar binnen om te kijken of de tijd alle sporen echt heeft uitgewist. Tevergeefs, op de Russische producten na is het overgrote deel ten onder gegaan aan de supermarktketens. Kletsend over supermarkten vervolgen wij onze weg. We lopen de route die Liisa altijd liep als zij met haar oma naar de markt ging. In de eerste levensjaren van Liisa is ze grotendeels opgevoed door haar oma. Ze ging niet naar de crèche, dat was nog niet algemeen goed, maar haar ouders moesten wel werken. In haar eerste herinneringen komt dus bijna altijd haar oma voor.
Liisa vertelt dat er grootse plannen waren voor de wijk Lasnamäe. Er zou een theater komen, een bioscoop, winkelcentra, sportcentra en een saunacomplex Het idee was dat er een stad in een stad zou komen. Door de val van de Sovjet-Unie is dit nooit gerealiseerd. Hierdoor daalde de huizenprijzen in jaren 90 en verloederde de buurt. Terwijl we de hoofdweg oversteken vraag ik aan Liisa hoe het was om hier op te groeien. Ze stopt met lopen en draait zich om. ‘Kijk, zie je die flats daar?’ vraagt ze aan mij. Ik knik. Aan de overkant van de straat staan drie flats met een soort betonnen blokken boven op. ‘Deze flats, dat waren voor mij kastelen als klein kind. Ik geloofde er sterk in dat al deze betonnen flats, en met name die aan de overkant, de nieuwe kastelen waren. Ik was een prinses in een kasteel. Ik was er heilig van overtuigd dat dit in de toekomst de nieuwe kastelen zouden zijn net zoals vroeger in het oude centrum van Tallinn’. We lopen verder terwijl de fantasie van Liisa in mijn gedachten rond zweeft. Ik kijk om mij heen en voel mij klein tussen al deze hoge betonnen flats. Ik probeer mij te verplaatsen in een kleine Liisa die hier zo’n 15 jaar geleden rond liep. Hoe zou mijn leven er uit hebben gezien als ik hier was opgegroeid?
Liisa tikt mij aan, ‘Kijk!’ zegt ze. Ze wijst naar een oude kiosk die mij ontgaan was als Liisa mij er niet op attendeerde. Ze is blij om de kiosk te zien. Volgens haar ziet deze er nog precies zo uit als vroeger. Ze vertelt dat ze daar ooit een grote koek had gekregen van de kioskhouder. Met een onderzoekende blik kijkt ze naar de kiosk die er nu verlaten bij ligt. ‘Niet alles verandert hier dus’ zegt ze.
We lopen over de brug onder ons loopt de hoofdweg van Tallinn. Hier zie je pas echt goed hoe groot Lasnamäe is. Aan beiden kanten zijn alleen maar gebouwen te zien. Eenmaal de brug over worden wij weer opgeslokt door het beton. Niet alles is beton. Van veraf oogt dit wel zo, maar elke groep flats heeft zijn eigen stuk groen. Het is vergelijkbaar met een grasveldje waar vrouwen de was ophangen en kinderen buiten kunnen spelen. Vroeger waren deze plekken niet zo populair. Te onveilig door gebrek aan geld. Liisa vertelt dat de meesten daarom verdwenen zijn.
Al wandelend zijn we ineens de flats voorbij. Opzij kijkend zien we een grote nieuwe speeltuin. Verderop worden nieuwe huizen gebouwd. ‘Goh, als hier vroeger zo’n speeltuin was geweest dan had ik mijn ouders gesmeekt om hier te blijven’ zegt Liisa. We lopen langs de speeltuin met uitgelaten kinderen en slaan de bocht om. De straat meen ik te herkennen, maar we zijn hier nog niet geweest. De straat lijkt voor mij op de straat van verder op en op die daarna en op de straten van toen straks. Er is bijna geen verschil. Voor Liisa wel. Plots blijft ze staan op de hoek van de straat. Liisa telt de verdiepingen van de flat tegenover ons. Op de zesde verdieping stopt ze met tellen. Een raam met een blauw gordijn. Haar slaapkamer 23 jaar geleden.

1
2
3
4

February 24th

Graag neem ik je mee terug naar het moment dat de geschiedenis van Estland onder mijn huid ging zitten: 24 februari 2013 de Onafhankelijkheidsdag van Estland. Ik was nieuwsgierig naar deze dag. De vrijheid van Estland is 23 jaar jong. De geschiedenis staat nog vers in het geheugen en is nog tastbaar.

De Onafhankelijkheidsdag van Estland is een dag met een verhaal. Estland is in het verleden van 1918 tot 1940 onafhankelijk geweest. Op 24 februari 1918 werd Estland na de vrede van Versailles officieel als staat erkend. Om na 22 jaar weer ingelijfd te worden door Rusland. Als onderdeel van het Molotov-Ribbentroppact spraken Duitsland en Rusland af dat Estland Russisch grondgebied werd. Tot groot verdriet van de Esten moesten zij hun vrijheid weer inleveren. Het was daarom niet gek dat de Esten de Duitsers in 1941 triomfantelijk ontvingen. Het was voor Estland een kans om hun vrijheid terug te winnen. De prijs daarvoor was hoog. De bevrijders veranderden in bezetters en werden in 1944 verjaagd door een oude bekende. In 1944 heroverde de Sovjet-Unie Estland.
Het duurde vervolgens 47 jaar voordat de Esten de onafhankelijkheid terug veroverden op 20 augustus 1991. Toch vieren de Esten deze dag niet als hun onhankelijkeheidsdag.
Estland hecht veel waarde aan de dag waarop de staat officieel onafhankelijk werd, 24 februari 1918. Trouw vieren ze op deze dag elk jaar de onafhankelijkheid. Ondermeer door een militaire parade in de hoofdstad Tallinn.

Van deze militaire parade, de emotionele reacties van de Esten en de onafhankelijkheid was ik verleden jaar getuige. Op 24 februari vertrok ik in de ochtend naar Vabaduse väljak, het Vrijheidsplein in Tallinn. Ik kwam aan op het nog verlaten plein. Het was koud, misschien kwam het daardoor? Het was met -15 de koudste dag sinds mijn aankomst, maar de zon scheen volop. De hele maand februari was het bewolkt geweest, maar op deze dag scheen de zon. Langzaam begon het plein vol te lopen. Ik bekeek de mensen die één voor één in groepjes het plein betraden. Ik zag gezinnen, oma’s en opa’s die verhalen vertelden aan hun kleinkinderen, uitgelaten jongeren en een enkele toerist. Langzaam begon het plein blauw, zwart en wit te kleuren. De kleuren van de Estse vlag. Het werd drukker en al gauw werd ik één met de mensen massa. Rechts van mij kwamen de eerste tanks aanrollen gevolgd door militaire jeeps. De eerste muzikale akkoorden werden door een orkest ingezet, het signaal voor de duizenden Esten op het plein. Uit volle borst werd het volkslied meegezongen. Straaljagers vlogen over en men applaudisseerden.
Op die dag raakte Estland mij in mijn ziel. Ik zag voor het eerst de trots van haar burgers en de emotie om mij heen die deze dag met zich mee bracht. Ik wilde alles in mij opnemen, ervaren zien en voelen. Ik wilde meer over Estland weten.

Ik legde de dag vast. Ik begaf mij in de mensenmassa en ving beelden door middel van mijn camera. Het resultaat is de fotoserie February 24th:

For English:  Continue reading